کتاب درسنامه آیین دادرسی کیفری جلد اول اثر دکتر محمد اسعدی انتشارات حکمت گستر

مقدمه. 11

درس اول: کلیات… 13

مفاهیم.. 15

1. حقوق خصوصی.. 15

رشته های حقوق خصوصی.. 16

۱- حقوق مدنی.. 16

بخش های مختلف حقوق مدنی.. 16

۱) اشخاص….. 16

۲) قراردادها 16

۳) خانواده. 17

۴) مسئولیت مدنی.. 17

۵) اموال و مالکیت…. 17

2. حقوق عمومی.. 17

اصول بنیادین حاکم بر حقوق عمومی.. 17

الف) اصل اقتدار یا صلاحیت زمامداری… 18

ب) اصل حاکمیت قانون.. 18

ج) اصل مسئولیت…. 18

شاخه های حقوق عمومی و تعریف مختصر هر کدام. 18

حقوق اساسی.. 19

حقوق اداری… 19

حقوق مالی (یا مالیه عمومی). 19

حقوق بین الملل عمومی.. 19

حقوق جزا و کیفری… 20

ارکان حقوق جزا 20

رشته های حقوق جزا 21

حقوق جزای عمومی.. 21

حقوق جزای اختصاصی.. 21

آیین دادرسی کیفری… 21

جرم شناسی.. 21

الف) جرم‌شناسی عمومی.. 22

جرم‌شناسی اختصاصی.. 22

رشته های داخل جرم شناسی.. 22

جرم یابی.. 22

رشته های جرم یابی.. 22

1-تن پیمایی جزایی.. 22

2-پزشکی قانونی.. 23

3-پلیس علمی.. 23

کیفر شناسی.. 23

حقوق جزای نظامی.. 23

حقوق جزای بین المللی.. 23

عناصر خارجی در حقوق جزای بین‌الملل.. 24

جرایم بین المللی درجه یک….. 24

جرایم بین المللی درجه دو. 25

ملاحظه. 25

درس دوم: اهمیت آیین دادرسی کیفری، اهداف و مراحل آن.. 27

1) اهمیت آیین دادرسی کیفری… 29

2) تعریف آیین دادرسی کیفری… 30

3) ویژگی های قانون آیین دادرسی کیفری… 30

4) اهداف آیین دادرسی کیفري… 31

5) منابع آیین دادرسی کیفری… 32

الف) منابع اصلی.. 32

1) قانون.. 32

2) رویه قضایی خاص….. 33

ب) منابع فرعی.. 35

1) عرف و عادت… 35

2) رویه قضایی عام. 37

3) دکترینیا نظریه های علمای حقوق.. 37

4) منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر. 38

5) نسبت آیین دادرسی کیفری با آیین دادرسی مدنی.. 39

الف) اختلاف در موضوع.. 39

ب) اختلاف در هدف…. 39

ج) آیین دادرسی کیفری… 39

د) اختلاف از جهت دانش و توانایی قضات رسیدگی کننده. 40

ه) در آیین دادرسی کیفری… 40

و) از جهت مرجع رسيدگي.. 40

ز) از نظر قدرت و اختیار اصحاب دعوی… 40

ح) از نظر ادله اثبات… 40

ط) اختلاف در آثار. 41

درس سوم: نظام های دادرسی.. 43

1. تاریخچه نظام های دادرسی.. 45

الف) نظام های رسیدگی به اتهامات کیفری… 45

1- نظام دادرسی اتهامی.. 45

یک. ویژگی‌های نظام اتهامی.. 47

ویژگی نخست؛ لزوم طرح شکایت از سوی شاکی.. 47

ویژگی دوم؛ علنی بودن دادرسی است: 47

ویژگی سوم؛ شفاهی بودن محاکمه است…. 48

ویژگی چهارم؛ ترافعی بودن دادرسی بود. 48

ویژگی پنجم؛ رعایت تساوی بین اصحاب دعوی… 49

ویژگی ششم؛ عدم استفاده از قضات حرفه‌ای بود. 49

گردش کار و شیوه دادرسی.. 49

دو. ادله اثبات دعوی در دادرسی اتهامی.. 49

ادله اثبات دعوی در دادرسی اتهامی.. 50

الف) شهادت شهود، اقرار و سوگند.. 50

ب) اوردالی.. 51

ارزیابی نظام اتهامی.. 53

الف) محاسن.. 53

ب) معایب…. 53

2- نظام دادرسی تفتیشی.. 54

یک. ویژگی‌های نظام تفتیشی.. 54

دو. ادله اثبات دعوا در نظام تفتیشی.. 55

ارزیابی نظام تفتیشی.. 57

الف) محاسن.. 57

ب) معایب…. 57

3- نظام دادرسی مختلط… 58

یک. سابقه پیدایش…. 58

دو. ویژگی‌های نظام دادرسی مختلط… 59

درس چهارم: نظام های دادرسی (ادامه بحث) 63

4- نظام دادرسی کیفری اسلامی.. 65

یک. ویژگی‌های دادرسی کیفری اسلامی.. 66

دو. ادله اثبات دعوی در نظام دادرسی اسلامی.. 70

ادله اثبات دعوی در امور کیفری… 71

5- نظام دادرسی حاکم بر حقوق ایران.. 72

6- دادرسی عادلانه در قانون اساسی.. 75

7. دادرسی عادلانه در سایر قوانین موضوعه. 76

درس پنجم: اصول دادرسی منصفانه(1) 83

اصول دادرسی منصفانه. 85

بخش اول: مفاهیم، تاریخچه و مبانی دادرسی منصفانه. 86

اول: مفاهیم و تاریخچه دادرسی منصفانه. 86

مفهوم «دادرسی منصفانه» 86

نکته اول: مفهوم عدا لت…. 87

نکته دوم: مفهوم «دادرسی» 88

نکته سوم: مفهوم منصفانه ( fair ). 89

نکته چهارم: مفهوم دادرسی منصفانه. 89

نکته پنجم: تفاوت دادرسی عادلانه با دادرسی منصفانه. 90

اصول دادرسی منصفانه. 91

1. تضمینات عمومی.. 91

الف) اصل تساوی در برابر قانون: 91

ب) استقلال و بی طرفی مرجع رسیدگی.. 92

ج) برابری امکانات دفاع (تساوی سلاح ها( 93

ه) حق رسیدگی علنی.. 94

و) حق تجدیدنظر خواهی.. 95

ح) حق رسیدگی در مهلت معقول.. 96

درس ششم: اصول دادرسی منصفانه (2) 97

اصول دادرسی منصفانه(2). 99

1- تضمینات ناظر بر دعاوی کیفری… 99

1) اصل برائت…. 99

2) منع بازداشت خودسرانه. 100

3) حق برخورداری متهم از امکانات لازم برای دفاع.. 101

4) حق جرح و تعدیل شهود. 101

5) حق سکوت… 102

6) حق جبران خسارات برای عدم اجرای عدالت…. 102

7) منع مجازات مضاعف…. 103

درس هفتم: اصول حاکم بر دادرسی عادلانه کیفري و مسئولیت ناقضین آن ها 105

اصول حاکم بر دادرسی عادلانه کیفري و مسئولیت ناقضین آن‌ها 107

مقدمه. 107

1. مسئولیت کیفري ناقضین اصول حاکم بر دادرسی عادلانه. 107

الف)حمایت هاي کیفري مستقیم.. 108

ب) حمایت هاي کیفري غیر مستقیم.. 111

درس هشتم: دعاوی ناشی از جرم (1) 115

دعاوی ناشی از جرم. 117

دعاوی دو گانه ناشی از جرم. 118

مقایسه دعوای عمومی و خصوصی.. 119

الف)‌اختلاف در موضوع.. 119

ب) اختلاف در هدف…. 120

ج) تفاوت در برخورد. 120

د) تفاوت اصحاب دعوا 120

جنبه های چندگانۀ جرم. 120

تعقیب دعوی عمومی.. 121

گونه های مختلف دادسرا 123

الف) دادسرای دیوان عالی کشور. 123

وظایف دادستان کل.. 123

ب) دادسرای نظامی.. 125

ج) دادسرای ویژه روحانیت…. 126

وظایف دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت…. 128

صلاحیت ها 129

1. دادسرای عمومی و انقلاب… 129

درس نهم: دعاوی ناشی از جرم (2) 133

ویژگی های دادسرا 135

دادسرا و حدود صلاحيت آن.. 140

1. انجام تحقیقات مقدماتی.. 140
2. صدور یکی از قرارهای إعدادی یا مقدّماتی؛ 140

دستورالعمل نظارت دادستان عمومی و انقلاب شهرستان مرکز استان (موضوع ماده ۲۷ قانون آیین دادرسی کیفری) 142

درس دهم: دعاوی ناشی از جرم (3) 147

اهم وظائف و مأموریت دادسرا 149

یک. کشف جرم. 149

دو. تعقیب متهم.. 149

قواعد تعقیب دعوای عمومی.. 150

1. قاعدۀ قانونی بودن تعقیب…. 150

مزایا و معایب قاعده قانونی بودن تعقیب…. 150

2. قاعدۀ مقتضی بودن تعقیب یا موقعیت داشتن تعقیب…. 151

الف) قرار بایگانی کردن پرونده. 152

ب) قرار تعلیق تعقیب…. 153

ج) ترک تعقیب…. 155

مزایا و معایب قاعدۀ مقتضی بودن تعقیب یا موقعیت داشتن تعقیب… 155

الف) مزایا 155

ب) معایب…. 156

سه. انجام تحقیقات مقدماتی.. 157

غیر‌علنی بودن تحقیقات مقدماتی.. 157

محرمانه بودن تحقیقات… 157

کتبی بودن تحقیقات مقدماتی.. 158

غیر‌ترافعی بودن تحقیقات مقدماتی.. 159

چهار. تنظیم کیفرخواست (اقامه دعوی برای حفظ حقوق عمومی). 159

درس یازدهم: دعاوی ناشی از جرم (4) 165

پنج. اجرای احکام. 167

1) توجه به دستور ارسال برای اجرای احکام. 168

2) توجه به لازم‎الاجرا شدن رأی… 168

3) بررسی ابهام، اجمال، سهوالقلم و اشتباه در رأی… 168

4) توجه به شیوه و ترتیب اجرا 169

5) توجه به موانع اجرای حکم.. 169

6) توجه به بحث مرور زمان.. 169

7) توجه به مقررات احضار و جلب در اجرای احکام کیفری… 170

8) توجه به سایر موانع اجرای حکم؛ 170

9) موارد تخفیف مجازات… 171

10) موارد تعدد مجازات و رفع اثر از تأمین.. 172

نحوه اجرای احکام کیفری… 173

شش. انجام امور حسبی.. 175

موارد دخالت دادستان در امور حسبی.. 175

تفاوت های امور حسبی با امور ترافعی.. 176

الف) عدم نیاز به تنازع.. 176

ب) تحصیل دلیل.. 177

ج) قاعده اعتبـار امر مختـومـه. 177

د) معرفی وکیل.. 177

درس دوازدهم: دعاوی ناشی از جرم (5) 179

بازپرس و نقش محوری او. 181

اعلام جرم. 181

ضابطان دادگستری و وظایف آن ها 184

انواع ضابطین.. 185

شرایط احراز عنوان ضابط… 185

اهمیت اقدامات ضابطین.. 186

موارد ممنوعه برای ضابطین.. 187

1. بدون دستور عمل کردن.. 187
2. خارج از دستور عمل کردن.. 187
3. تحقیق در جرائم منافی عفت…. 187
4. اخذ تأمین.. 187
5. تحقیق از اطفال.. 188
6. تحت نظر قرار دادن متهم در جرائم غیرمشهود. 188
7. بیش از 24 ساعت تحت نظر قراردادن.. 188

جرم مشهود. 188

درس سیزدهم: دعاوی ناشی از جرم (6) 191

موانع تعقیب دعوای عمومی.. 193

الف) موانع موقت…. 193

1. عدم حضور و شکایت متضرر از جرم یا سکوت وی در جرائم قابل گذشت… 193
2. مصونیت ها 194
3. مصونیت پارلمانی.. 194

الف) عدم مسئولیت نمایندگان در ایفای وظایف نمایندگی.. 195

ب) مصونیت از تعرّض و عدم پیش بینی آن در قانون اساسی.. 197

2. مصونیت سیاسی.. 198
3. مصونیت اصحاب قضا 200
4. مصونیت وکلای دادگستری… 205
5. مصونیت نظامی.. 207
6. عارض شدن جنون.. 207

1) پیش از ارتکاب جرم؛ 207

2) جنون در حین ارتکاب جرم؛ 208

3) جنون پیش از صدور حکم قطعی؛ 208

4) جنون پس از قطعی شدن حکم؛ 209

4. قرار اناطه. 209

درس چهاردهم: دعاوی ناشی از جرم (7) 211

ب) موانع دائم یا جهات سقوط دعوای عمومی.. 213

الف) جهات شخصی سقوط دعوای عمومی: 213

1) عفو. 213

– عفو خصوصی.. 214

قلمرو عفو خصوصی.. 214

ثبت درخواست عفو خصوصی.. 215

– عفو عمومی.. 215

2) فوت… 216

3) توبه. 217

4) استرداد شکایت یا گذشت شاکی.. 218

– نحوه تشخیص جرائم قابل گذشت از جرائم غیرقابل گذشت…. 220

فهرست جرائم قابل گذشت با توجه به قانون جدید «کاهش مجازات حبس تعزیری، مصوب ۱۳۹۹» 221

درس پانزدهم: دعاوی ناشی از جرم (8) 225

ب) جهات عینی سقوط دعوای عمومی.. 227

1. نسخ قانون.. 227

– در نسخ صریح… 227

2. اعتبار امر مختوم. 228

شرایط حصول اعتبار امر مختومه. 229

1) وحدت اصحاب دعوا 229

2) وحدت سبب دعوا 229

3) وحدت موضوع دعوا 229

3. مرور زمان کیفری… 230

1) مرور زمان شکایت…. 230

2) مرور زمان تعقیب…. 231

3) مرور زمان مجازات… 231

مرور زمان در قوانین حقوقی.. 231

تعلیق و تقطیع مرور زمان.. 233

درس شانزدهم: دعوای خصوصی.. 235

معنای دعوای خصوصی.. 237

تفاوت شاکی با مدّعی خصوصی.. 237

تفاوت دعوای عمومی و دعوای خصوصی.. 237

ضرر و زیان قابل مطالبه. 239

امکان طرح دعوای خصوصی در فرایند دادرسی کیفری… 239

1. ضرر و زیان ناشی از جرم باشد.. 240
2. دعوای کیفری اقامه شده باشد.. 241
3. لزوم تقدیم دادخواست در مهلت قانونی.. 241

استرداد مال حاصل از جرم به ذی‌نفع.. 241

عنوان و موضوع شکایت…. 242

منابع.. 243

مقالات… 245