کتاب قاعده منع استیلای کفار بر مسلمانان اثر دکتر محمد اسعدی انتشارات حکمت گستر

معرفی کتاب

ميزان و زمان اعتبار هر دينی، در درون‌مایه آموزه‌هایش نهفته است. توجه به نيازهاي گوناگون انسان و جامعه انساني با توجه به دگرگونی و کمال جوامع، رمز جاودانگي اديان به شمار می‌رود. همه اديان الاهي «اسلام» خوانده شده‌اند، اما دين اسلام آخرين و کامل‌ترین دين الاهي، برای همه زمان‌ها و زمین‌ها تا رستاخیز به شمار رفته است و از این‌رو، باید از ويژگي‌هايي برخوردار باشد تا جاودانه بماند.

قاعده «منع استيلاي كفار بر مسلمانان» یا به گفته فقهای متقدم، «نفي سبيل كفار بر مسلمانان»، از قواعد حقوقي و فقهي این دین به شمار می‌رود كه در بيداري مسلمانان و جنبش‌هاي استقلال‌طلبانه آنان و نگاه‌بانی و نگاه‌داری عزّت و عظمت مسلمانان، بسیار تأثیر گذارده و از ویژگی‌های سياست خارجي آنان شمرده شده است.

انقلاب اسلامي ايران نیز از همین اندیشه سرچشمه گرفت؛ چنان‌که به سقوط ساختار 2500 ساله شاهنشاهي در ايران انجامید و الگوی تازه‌ای در حاکمیت پیش نهاد و در پی آن، کفه قدرت در منطقه به سود اسلام‌گرايان چربید و موجب شادابي بسیار استعمارستيزان شد.

درون‌مایه قانون اساسي جمهوري اسلامي که به کوشش اندیشه‌ورزان مسلمان نوشته و تصویب شد و مراجع بزرگوار و مجتهدان بلندپایه و ملت مسلمان ایران آن را تأیید کردند، از تأثیر انديشه ناب اسلامي در پیدایی و پيروزي انقلاب ايرانیان (1357) و دست‌آودهاي آن خبر می‌دهد. نمونه‌ای از اصول این قانون در این زمینه چنین است:

1. اصل دوم

«…جمهوری اسلامی، نظامی است بر پایه ایمان به …کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توأم با مسئولیت او در برابر خدا که از راه … نفی هرگونه ستم‌گری و ستم‌کشی و سلطه‌گری و سلطه‌پذیری، قسط و عدل و استقلال سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و هم‌بستگی ملی را تأمین می کند».

2. اصل سوم

«دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است برای نیل به اهداف مذکور در اصل دوم، همه امکانات خود را برای امور زیر به کار برد:

– طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب؛

– تقویت کامل بنیه دفاع ملی از طریق آموزش عمومی برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی و نظام اسلامی کشور».

3. اصل 43

«برای تأمین استقلال اقتصادی جامعه و ریشه‌کن کردن فقر و محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد با حفظ آزادگی او، اقتصاد جمهوری اسلامی بر اساس ضوابط زیر استوار می‌باشد:

– جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه بر اقتصاد کشور…».

4. اصل 152

«سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس نفی هرگونه سلطه‌جویی و سلطه‌پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت‌های سلطه‌گر و روابط صلح‌آمیز متقابل با دوَل غیر محارب استوار است».

5. اصل 153

«هرگونه قرارداد که موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگ، ارتش و دیگر شئون کشور گردد ممنوع است».

گمان می‌رود درباره اين قاعده، پژوهش‌های بسنده‌ای به سامان نرسیده باشد و سزاست که صاحب‌نظران و انديشه‌ورزان، با توجه به اوضاع كنوني جهان و دگرگونی‌های فراوانش به‌ویژه پیش آمدن نظریة «جهاني‌شدن» یا «جهانی‌سازی» كه قواعد ارتباطات دولت‌ها و ملت‌ها را دگرگون کرده است و پس از این، آثارش آشكارتر خواهد شد، در این‌باره به پژوهش‌های بیش‌تری بپردازند و ميزان و گسترة كاربرد و کارکرد این قاعده را دقيق‌تر بررسَند و چگونگیِ روی‌کرد مشترک مسلمانان را به اوضاع كنوني و اجرای قانون‌های حقوقي حاكم بر جهان که سازمان‌هاي گوناگونی مانند سازمان ملل آنها را تصویب کرده‌اند، با ریزبینی پاسخ گویند^[1].

اگر چیستی این قاعده و چگونگی سازگاری‌اش با اوضاع و نیازهای زمان، پاسخ نگیرد و محتوایش با ملاک‌های عقلی سنجیده نشود، شاید پیروان قرائت‌های متحجرانه و تندرو (رادیکال) اسلام، به آن یا دیگر قواعد همانندش دست بیاویزند و چهرة زیبا و سنجیده اسلام را مخدوش و جامعه مسلمانان را نزد جهانیان بدنام کنند و چنان‌که بدخواهان می‌خواهند، به آتش «اسلام‌هراسی^[2]» دامن بزنند.

اسلام کامل‌ترین دین از ادیان الاهی و پایان‌دهنده همه آنها به شمار می‌رود و خداوند این گنجایی را در کامل‌ترین دین خود پدید آورده است که بتواند با همه انسان‌ها در همه سرزمین‌ها و روزگاران تا پایان تاریخ سخن بگوید و به آنان زندگی ببخشد و راه درست را به آنان نشان دهد. بر پایه این باور، بخشی از دین خاتم که در مدیریت زندگی مردم تأثیر می‌گذارد، در همراهی با دگرگونی‌های علمی جهانی و فن‌آوری‌ها و پی‌آمدهای آن در بخش‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، نظامی، امنیتی و…، توانا باشد و از پوسته‌های تغییرناپذیر و ناسازگار بیرون بیاید و به جهان و مردمش، با هر نژاد و تبار و دین و فرهنگ و اقلیمی، به نیکویی و مهرورزانه بنگرد. این ویژگی آشکار اسلام ناب است؛ چنان‌که پیامبر خاتمJ؛ یعنی شریف‌ترینِ پیامبران از آن برخوردار بود و پیروانش نیز چنین بودند. علیA می‌فرماید:

ای مالک! مهربان باش و رعیت را با چشمی پر عاطفه و سینه‌ای لبریز از محبت بنگر. زنهار! نکند که در جامه شبانی، گرگی خون‌خوار باشی و زیر پنجه‌های لطیف، چنگال‌های دل‌خراش و جان‌فرسا پنهان داری؛ زیرا فرمان‌پذیران تو، از دو صنف بیرون نیستند: یا مسلمانند که با تو یک کیش و یک دین دارند یا پیرو مذاهب بیگانه‌اند که با تو هم‌نوع و هم جنسند…^[3].

این قاعده، بخشي از مجموعه «قواعد حاكمه فقهي» است که با توجه به اهمیت و پویایی‌اش، جُستاری در این‌باره به علاقه‌مندان فاضل حوزه و دانشگاه عرضه می‌شود. اميد است که به كمك پروردگار، پژوهش درباره موضوع‌های پسین نیز به‌زودی سامان گیرد و بر کاغذ بنشیند. نویسنده سرورانی را که دیدگاه‌های ارزنده‌ای برای کامل کردن این اثر عرضه کردند، بسی سپاس می‌گوید.

محمد اسعدی

[1]. كشورهاي اسلامي نيز خود را به اجراي مصوبات سازمان ملل ملتزم دانسته‌اند.

1. Islamophobia.

[3]. فاضل، جواد، سخنان علیA از نهج‌البلاغه، ص 229 – 230.